1/1 ölçek ne demek?
1/1 ölçek, çizimin, çıktının ya da modelin gerçek nesneyle aynı ölçülerde olduğu anlamına gelir. İlk sayı çizimdeki ölçüyü, ikinci sayı gerçekteki ölçüyü gösterir. İkisi eşittir: kâğıttaki 1 cm parçada da 1 cm'dir, 40 mm uzunluğundaki bir vida çizimde de 40 mm olur.
Türkiye'de çoğunlukla 1/1 biçiminde yazılır, 1:1 yazımı da aynı anlama gelir. Teknik resimde gerçek büyüklük ölçeği denir, günlük dilde ise "bire bir" ya da gerçek boyut diye geçer. Yazdırırken %100 ayarına karşılık gelir.
Diğer bütün ölçekler bunun bir yanında ya da öbür yanında durur. 2:1 ya da 5:1 gibi büyütme ölçekleri nesneyi olduğundan büyük gösterir ve küçük parçalarda işe yarar. 1:2, 1:5 ya da 1:100 gibi küçültme ölçekleri nesneyi küçük gösterir, böylece bir dolap ya da koca bir bina tek kâğıda sığar.
Ölçek faktörü 1'dir. Çarpma ya da bölme yapmazsınız, yalnızca birimlere dikkat edersiniz: 2,5 cm 25 mm eder, 1 m de 100 cm.
1/1 ölçek nerede kullanılır?
Nesne kâğıda sığıyorsa ve gerçek bir parçayı çizimin üstüne koymak ya da bir biçimi hesap yapmadan aktarmak istiyorsanız 1/1 ölçekte çalışırsınız:
- Teknik resim. Vida, burç ve köşebent gibi küçük parçalar kâğıda sığdığı sürece gerçek büyüklükte çizilir. ISO 5455 standardı 1:1 ölçeğini 2:1, 5:1 ve 10:1 gibi büyütme ölçekleri ile 1:2, 1:5 ve 1:10 gibi küçültme ölçekleri arasında sayar.
- Dikiş kalıpları. Kalıbı gerçek boyutta yazdırır, sayfaları birleştirir ve biçimi doğrudan kumaşa geçirirsiniz.
- Marangozluk ve tamirat şablonları. Delme şablonunu parçaya yapıştırır, kâğıdın üzerinden delersiniz.
- Elektronik. Baskı devrenin 1/1 ölçekli çıktısına elemanları koyup bacak aralıklarını kartı sipariş etmeden önce kontrol edebilirsiniz.
- Mimari detaylar. Doğrama ve birleşim detayları, profili gerçek parçayla karşılaştırabilmek için kimi zaman 1/1 ölçekte çizilir.
- Gerçek boyutlu kopyalar. 1/1 ölçekli bir film aksesuarı, kask ya da otomobil aslıyla aynı büyüklüktedir.
Uygulamada 1/1 ölçek: örnekler
Cetvelle kolayca sınayabileceğiniz birkaç ölçü:
- Bir banka kartı 85,6 × 54 mm'dir. 1/1 ölçekte çizildiğinde aynı ölçülerde olur. Kartı çıktının üstüne koyun, yazıcının sayfa boyutunu değiştirip değiştirmediğini görün.
- Bir A4 kâğıt 210 × 297 mm'dir. 250 mm uzunluğundaki bir parça 1/1 ölçekte uzun kenar boyunca sığar. 400 mm'lik bir parça için A3 kâğıt (297 × 420 mm) gerekir.
- 140 × 70 cm'lik bir masa tablası A0 tabakasından (841 × 1189 mm) uzundur. Mobilya bu yüzden genellikle küçültülerek, örneğin 1/10 ölçekte çizilir.
- 8 mm uzunluğundaki bir detay 1/1 ölçekte zor okunur. 5/1 ölçekte çizimde 40 mm olur ve ölçülendirmeye yer kalır.
- VESA 200 × 200 standardındaki bir televizyon askısının delikleri 200 mm aralıklıdır. 1/1 ölçekli bir şablonda aralık aynıdır: kâğıdı duvara yapıştırır ve üzerinden delersiniz.